Wszechmocny Bóg i niewolna wola. Kluczowe motywy luterskiej teologii w interpretacji współczesnych badaczy jego spuścizny
Abstrakt
Artykuł skupia się na dwóch wątkach teologii Marcina Lutra – jego wizji Boga i pojmowaniu wolności woli. Czyni to przez pryzmat dwóch współczesnych interpretacji teologii Reformatora przygotowanych przez renomowanych luterologów – Oswalda Bayera i Hansa-Martina Bartha. Ich odmienne w swej perspektywie i uporządkowaniu analizy ukazują teologię Marcina Lutra jako przepojoną radykalną wizją Boga wszechmocnego i pasywnego człowieka, który nie posiada wolności woli w kwestii zbawienia. Te rekonstrukcje teologii wittenberczyka zostały wpisane w pochodzącą od Albrechta Beutela diagnozę kluczowych struktur teologii Marcina Lutra: jej zakorzenienie w chrystocentrycznej wykładni Pisma Świętego, jej pojmowanie w kategoriach sztuki rozróżniania oraz jej oparcie na doświadczeniu.
Bibliografia
Barański Łukasz, Sojka Jerzy: Reformacja, t. 1-2, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Augustana 2016-2017.
Barth Hans-Martin: Der Teufel und Jesus Christus in der Theologie Martin Luthers, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1967.
Barth Hans-Martin: Die Theologie Martin Luthers: Eine kritische Würdigung, Gütersloh: Gütersloher Verlag-Haus 2009.
Barth Hans-Martin: The Theology of Martin Luther: A Critical Assessment, Minneapolis: Fortress Press 2013.
Bayer Oswald: Martin Luthers Theologie. Eine Vergegenwärtigung, Tübingen: Mohr Siebeck 20042.
Bayer Oswald: Martin Luther’s Theology: A Contemporary Interpretation, Grand Rapids, MI: Eerdmans 2008.
Bayer Oswald: Promissio. Geschichte der reformatorischen Wende in Luthers Theologie, wyd. 2, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1971.
Beutel Albrecht: Theologie als Erfahrungwissenschaft, w: Luther Handbuch, red. Albrecht Beutel, wyd. 2, Tübingen: Mohr Siebeck 2010, s. 454-459.
Beutel Albrecht: Theologie als Schriftauslegung, w: Luther Handbuch, red. Albrecht Beutel, wyd. 2, Tübingen: Mohr Siebeck 2010, s. 444-449.
Beutel Albrecht: Theologie als Unterscheidungslehre, w: Luther Handbuch, red. Albrecht Beutel, wyd. 2, Tübingen: Mohr Siebeck 2010, s. 450-454.
Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, red. Ignacy Bokwa, Poznań: Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha 2007.
Cruciger Elisabeth, Jedyny Synu Boży, w: Śpiewnik ewangelicki, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Augustana 2002, nr 107.
D. Martin Luthers Werke: Kritische Gesamtausgabe. Abteilung Deutsche Bibel, Weimar: Böhlau 1906-1961.
D. Martin Luthers Werke: Kritische Gesamtausgabe. Abteilung Tischreden, Weimar: Böhlau 1912-1921.
D. Martin Luthers Werke: Kritische Gesamtausgabe, Weimar: Böhlau 1883-2009.
Dieter Theodor: Der junge Luther und Aristoteles, Berlin–New York: de Gruyter 2001.
Dieter Theodor: Luther as Late Medieviel Theologian. His Positive and Negative Use of Nominalism and Realism, w: The Oxford Handbook of Martin Luther’s Theology, red. Robert Kolb, Irene Dingel, L’ubomír Batka, Oxford: Oxford University Press 2014, s. 31-48.
Dieter Theodor: Luther und die Philosophie, w: Luther, Katholizität und Reform. Wurzeln – Wege – Wirkungen, Padeborn–Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt 2016, s. 60-88.
Duży katechizm, w: Księgi wyznaniowe Kościoła Luterańskiego, wyd. 3, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Augustana 2011, s. 57-131.
Kaufmann Thomas: Geschichte der Reformation, Frankfurt am Main–Leipzig: Verlag der Weltreligionen 2009.
Lichtner Irena: Afirmacja życia. Kwestia doczesności w teologii Marcina Lutra, Dzięgielów: Wydawnictwo Warto 2012.
Luter Marcin: O niewolnej woli, przeł. Wiktor Niemczyk, Świętochłowice: Towarzystwo Upowszechniania Myśli Reformowanej „Horn” 2002.
Luter Marcin: Wyznanie o Wieczerzy Pańskiej, przeł. Józef Pośpiech, wyd. 2, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Augustana 2014.
Lutherische Identität. Lutheran Identity, red. Theodor Dieter, Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt 2019. Luterańska tożsamość. Trzy zestawy tez dotyczących tożsamości luterańskie, nr 78, w: Luterańska tożsamość i ekumenizm, red. J. Sojka, Warszawa: Wydawnictwo Warto 2020, s. 19-111.
Melanchton Philipp: Loci communes 1521. Lateinisch-deutsch, przeł. Horst-Georg Pöhlmann, wyd. 2, Gütersloh: Gütersloher Verlag-Haus 1997.
Niemczyk Wiktor: Kontrowersja dogmatyczna między Erazmem a Lutrem na temat wolności ludzkiej woli, w: Teologia wiary. Teologia ks. Marcina Lutra i ksiąg wyznaniowych Kościoła Luterańskiego, red. Manfred Uglorz, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Augustana 2007, s. 180-202.
Niemczyk Wiktor: Wstęp, w: Marcin Luter, O niewolnej woli, przeł. Wiktor Niemczyk, Świętochłowice: Towarzystwo Upowszechniania Myśli Reformowanej „Horn” 2002, s. 11-36.
Oberman Heiko A.: Marcin Luter. Człowiek między Bogiem a diabłem, przeł. Elżbieta Adamiak. Gdańsk: Wydawnictwo Marabut.
Pesch Otto Hermann: Theologie der Rechtfertigung bei Martin Luther und Thomas von Aquin, Mainz: Matthias-Grünewald-Verlag 1967.
Schilling Heinz: Marcin Luter. Buntownik w czasach przełomu, przeł. Jerzy Kałążny, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje 2017.
Wspólna deklaracja w sprawie nauki o usprawiedliwieniu, w: Bliżej wspólnoty. Katolicy i luteranie w dialogu 1965-2000, red. Karol Karski, Stanisław Celestyn Napiórkowski, Lublin: TN KUL 2003, s. 499-512.
Wyznanie augsburskie, w: Księgi wyznaniowe Kościoła Luterańskiego, wyd. 3, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Augustana 2011, s. 143-163.
Copyright (c) 2020 Roczniki Teologiczne
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.