De ‘Poolse kwestie’ in Nederland in de jaren 1914–1918: De rol van Poolse persbureaus in de cultuur- en kennistransfer over Polen
Abstrakt
‘Kwestia polska’ w Holandii w latach 1914–1918: Rola polskich biur prasowych w transferze kulturowym i transferze wiedzy o Polsce
Wraz z wybuchem Wielkiej Wojny powstała nowa “przestrzeń” — miejsce, w którym rozgrywały się różnego rodzaju wydarzenia równoległe do walki zbrojnej. Prowadziły do powstania nowych sieci zależności między instytucjami i aktorami indywidualnymi. Nie tylko w krajach okupowanych i walczących zbrojnie, ale i w tych neutralnych miała równolegle miejsce walka o przychylność opinii publicznej. W Niderlandach aktywne były biura prasowe państw walczących, których celem było zbieranie i dystrybucja wiadomości w sensie konwencjonalnym, dziennikarskim, choć z ukrytymi intencjami. Oprócz nich działalność prowadziły przedstawicielstwa prasowe innych krajów, między innymi Polski. Ich zadaniem było sprawienie, by ‘kwestia Polska’ była obecna na łamach niderlandzkiej prasy. Do najważniejszych instytucji należało Polskie Biuro Prasowe Zygmunta Gargasa i biuro prasowe pod auspicjami Naczelnego Komitetu Narodowego. Grały one częściowo również rolę w ‘psychologicznej wojnie’ niemieckiego aparatu propagandy.
De ‘Poolse kwestie’ in Nederland in de jaren 1914–1918: De rol van Poolse persbureaus in de cultuur- en kennistransfer over Polen
Met de uitbraak van de Grote Oorlog is een nieuwe ‘ruimte’ ontstaan waarin zijdelingse gebeurtenissen plaatsvonden. Ze leidden tot de ontwikkeling van nieuwe betrekkingsnetwerken tussen verschillende instituties en personen. Niet alleen in de gewapend strijdende en bezette landen, maar ook in de neutrale staten, vond er naast het gewapend gevecht ook een veerkrachtige strijd plaats door middel van propaganda-activiteiten om de gunsten van de publieke opinie. Behalve de in Nederland actieve persbureaus van de vechtende landen, die ten doel hadden nieuws te verzamelen en distribueren in een conventionele, journalistieke zin (echter met verborgen intenties), waren er ook persvertegenwoordigers van andere landen actief, waaronder Polen. Ze zorgden ervoor dat de Poolse kwestie in de Nederlandse pers aanwezig was. De belangrijkste instellingen waren het Poolsch Persbureau van Sigismund Gargas en het persbureau onder de auspiciën van het Nationaal Hoofdcomité. Gedeeltelijk speelden ze ook een rol in de “psychologische oorlogvoering” van de Duitse propaganda-apparaat.
Bibliografia
Abbenhuis, Maartje. 2006. The Art of Staying Neutral: The Netherlands in the First World War, 1914–1918. Amsterdam: Amsterdam University Press.
Buchbender, Ortwin, & Horst Schuh. 1983. Die Waffe, die auf die Seele zielt. Stuttgart: Motorbuch Verlag Stuttgart.
Drozdowski, Mateusz. 2010. ‘Akcja zagraniczna Naczelnego Komitetu Narodowego (1914–1917),’ Studia Historyczne 2: 161–181.
Eversdijk, Nicole. 2010. Kultur als politisches Werbemittel. Ein Beitrag zur deutschen kultur- und pressepolitischen Arbeit in den Niederlanden während des Ersten Weltkrieges. Münster: Waxmann Verlag.
Florkowska-Frančić, Halina. 1979. ‘Polacy w Szwajcarii w czasie I wojny światowej.’ In Halina Florkowska-Frančić, Mirosław Frančić & Hieronim Kubiak (eds.). Polonia wobec niepodległości Polski w czasie I wojny światowej, 181–194. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Garlicka, Aleksandra. 1964. ‘Organizacja akcji prasowej Naczelnego Komitetu Narodowego,” Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego 3 (2): 86–144.
Hemels, Joan. 2010. Een journalistiek geheim ontsluierd. Antwerpen & Apeldoorn: Spinhuis Uitgevers.
Léger, Jesse. 2012. De Werkelijkheid van Kranten. Een frameanalyse van de Duitse oorlogsinspanningen in de Eerste Wereldoorlog gerepresenteerd in het Rotterdamsch Nieuwsblad. Utrecht: Universiteit Utrecht (MA scriptie).
Moeyes, Paul. 2011. Buiten schot. Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914–1918. Amsterdam & Antwerpen: De Arbeiderspers.
Mulder, Gerard. 2009. “De redigerende hand. Stijl en ordening in de schrijvende journalistiek.” In Jo Bardoel, Chris Vos, Frank van Vree & Huub Wijfjes (eds.). Journalistieke cultuur in Nederland, 141–152. Amsterdam: Amsterdam University Press.
Scheider, Maarten & Joan Hemels. 1979. De Nederlandse krant 1618–1978. Van ‘nieuwstydinghe’ tot dagblad. Baarn: Wereldvenster.
Tiedau, Urlich. 2003. ‘De Duitse cultuurpolitiek in België tijdens de Eerste Wereldoorlog.’ Cahiers d’Histoire du Temps présent 11: 21–45.
Van den Berg, Hubert. 2007. ‘The Autonomous arts as black propaganda. On a secretive chapter in German ‘Foreign Cultural Politics’ in the Netherlands and other neighbouring countries during the First World War.’ In Gillis Dorleijn, Ralf Grüttemeier & Liesbeth Korthals Altes (eds.). The Autonomy of Literature at the Fins de Siècles (1900 and 2000). A Critical Assessment, 71–120. Leuven etc.: Peeters.
Włodek, Jan Marian. 2009. Jan Włodek. Legionista, dyplomata, uczony. Kraków: Małe Wydawnictwo.
Zajas, Paweł. 2014a. “Transfer w czasach konfliktu. Aktorzy propagandy kulturowej w czasie Pierwszej Wojny Światowej.” Przegląd Humanistyczny 4: 31–51.
Zajas, Paweł (2014b). “Polskie zagraniczne przedstawicielstwa prasowe w czasie Wielkiej Wojny (1914–1918),” Dzieje Najnowsze 16 (3): 27–42.
Zajas, Paweł (2015). ‘Haskie drogi Zygmunta Gargasa. Poolsch Persbureau a niemiecka propaganda kulturowa (1914–1918).’ Neerlandica Wratislaviensia 25: 197–215.
Copyright (c) 2018 Roczniki Humanistyczne
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.