Obraz duchowieństwa parafialnego w świetle wizytacji Wincentego de Seve (1608-1609) – wybrane aspekty
Abstrakt
Artykuł omawia ważny okres, należący do tzw. reformy Kościoła. Nastąpił on po przyjęciu przez króla Zygmunta Augusta (1564) i kler polski (1577) uchwał Soboru Trydenckiego. Na przełomie XVI i XVII wieku rozpoczęto pracę nad wdrożeniem ich w życie. Jednym z postulatów było odnowienie życia duchowieństwa – stosunku do obowiązków, poprawa moralności, obyczajów, nawet wyglądu zewnętrznego. Wizytacja Wincentego de Seve z lat 1608-1609 dotyczyła terenu archidiakonatu gnieźnieńskiego. Na potrzeby artykułu zostały przeanalizowane cztery należące do niego dekanaty: Świętej Trójcy, św. Piotra i Pawła, Łekno i Sompolno.
Głównym celem wizytacji była parafia – odgrywająca niezwykle ważną rolę w społeczeństwie. Artykuł omawia obraz duchowieństwa parafialnego wynikający z punktów przeprowadzonej kontroli, przy czym wizytacja uwzględniała odgórne zalecenia dotyczące reformy. Z obrazu tego wynika, iż zarówno osoby stanowiące wzór, jak i te, które drastycznie przekraczały rozmaite normy, należały do wyjątków. Najliczniejszą grupę stanowili duchowni, którzy w większości odpowiadali wymaganiom, ale pojawiały się przy tym rozmaite nieprawidłowości. Największymi problemami kolejnej, nieco mniejszej grupy były kobiety i alkohol. Do przewinień należały też między innymi brak wiedzy, niechlujstwo, niewłaściwy ubiór.
Wizytacja pokazuje, że na początku XVII wieku starano się wprowadzać w życie reformę duchowieństwa parafialnego i że wciąż funkcjonowały jednocześnie elementy starych przyzwyczajeń i nowych wymogów.
Bibliografia
Aleksandrowicz M., Archidiakonat gnieźnieński w latach 1706-1721, Lublin 1973, praca doktorska, mps autora.
Aleksandrowicz M., Początkowe dzieje seminarium duchownego w Gnieźnie (1602-1718), „Nasza Przeszłość” 24 (1966), s.167-183.
Aleksandrowicz M., Wychowawcy i wychowankowie seminarium gnieźnieńskiego w latach 1602-1718, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 12 (1965), z. 4, s. 111-131.
Bruździński A., Działalność prymasa Stanisława Karnkowskiego w zakresie wprowadzania uchwał Soboru Trydenckiego w Polsce 1581-1603, Kraków 1996.
Glemma T., Banaszak M., Kumor B., Przyjęcie reformy trydenckiej w Kościele polskim, w: Historia Kościoła, t. I, cz. 2, red. B. Kumor, Z. Obertyński, K. Dola [i in.], Poznań 1974, s. 173-207.
Historia Kościoła w Polsce, t. I: Do roku 1764, cz.1: Do roku 1504, red. B. Kumor, Z. Obertyński, K. Dola [i in.], Poznań–Warszawa: Pallottinum 1974.
Jabłońska A., Funkcje społeczne parafii archidiakonatu gnieźnieńskiego w XVII wieku, Kielce: UJK 2013.
Jabłońska A., XVII-wieczny szpital św. Marty w Gnieźnie w świetle księgi rachunkowej, „Nasza Przeszłość” 109 (2008), s. 117-165.
Kłoczowski J., Wspólnoty zakonne w średniowiecznej Polsce, Lublin: Wydawnictwo KUL 2010.
Kłoczowski J., Dzieje chrześcijaństwa polskiego, wyd. uzupełn., Warszawa: Świat Książki 2007.
Kowalska-Pietrzak A., W kręgu średniowiecznego duchowieństwa łęczyckiego, Łódź–Łęczyca: Wydawnictwo UŁ 2012.
Leksykon socjologii religii. Zjawiska – badania – teorie, oprac. M. Libiszowska-Żółtkowska, J. Mariański, Warszawa: Verbinum 2004.
Kracik J., Prawie wielebni. Z dziejów kleru parafialnego w XVII-XVIII wieku, Kraków: Petrus 2011.
Krawiec A., Seksualność w średniowiecznej Polsce, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2003.
Litak S., Akta wizytacyjne parafii z XVI-XVIII wieku jako źródło historyczne, „Zeszyty Naukowe KUL” 5 (1962), nr 3, s. 41-58.
Litak S., Atlas Kościoła łacińskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII wieku, Lublin: TN KUL 2006.
Litak S., Parafie w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku. Struktura, funkcje społeczno-religijne i edukacyjne, Lublin: Wydawnictwo KUL 2004.
Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, Warszawa: Ośrodek Dokumentacji Studiów Społecznych 1992.
Piwowarski W., Socjologia religii, Lublin: RW KUL 2000.
Radzimiński A., Życie i obyczajowość średniowiecznego duchowieństwa, Warszawa: DiG 2002.
Rajman J., Kościół państwowy i prywatny, X-XII wiek, w: Dzieje Kościoła w Polsce, red. A. Wiencek, Warszawa: PWN 2008.
Rajman J., Pod monarszym patronatem, w: Dzieje Kościoła w Polsce, red. A. Wiencek, Warszawa: PWN 2008, s. 132-197.
Rajman J., Wolność Kościoła, XIII wiek, w: Dzieje Kościoła w Polsce, red. A. Wiencek, Warszawa: PWN 2008, s. 92-129.
Socjologia religii. Wprowadzenie, oprac. F. Houtart, Kraków: Znak 1962.
Szczur S., Historia Polski. Średniowiecze, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2002.
Wiśniowski E., Parafie w średniowiecznej Polsce. Struktura i funkcje społeczne, Lublin: Wydawnictwo KUL 2004.
Wróbel E.E., Kościół w szlacheckim państwie. XVII wiek, w: Dzieje Kościoła w Polsce, red. A. Wiencek, Warszawa: PWN 2008, s. 228-248.
Ziomek J., Renesans, Warszawa: PWN 1995.
Copyright (c) 2017 Roczniki Humanistyczne
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.