Wann wird Schweigen zum Sprechakt? Illokutionen im Grenzbereich sprachlichen Handelns
Abstrakt
Kiedy milczenie jest aktem mowy? Illokucje na pograniczu działań językowych
Celem artykułu jest ukazanie milczenia jako niewerbalnego pośredniego aktu mowy. Wielorakie funkcje semiotyczne milczenia pozwalają traktować je jako samodzielny segment w ciągu wypowiedzeń, któremu odpowiada działanie odrębne od poprzedzającego i/lub następującego po nim działania werbalnego. Interpretacja milczenia rzadko jednak opiera się wyłącznie na symbolicznych procedurach interpretacyjnych; milczenie jest zwykle interpretowane nie jako działanie symboliczne, lecz jako symptom intencji komunikacyjnych mówcy, który zaniechał aktu werbalnego.
Ziel des vorliegenden Beitrags ist es, zu zeigen, dass Schweigen im Gespräch ein indirekter Sprechakt im Sinne von Searle sein kann. Die vielfältigen semiotischen Funktionen von Sprechpausen, die in diesem Beitrag vorgestellt werden, legen nahe, dass es sich um ein unabhängiges Segment in einer Reihe von Äußerungen handelt, und somit um einen Sprechakt, der von den vorangehenden und folgenden verbalen Handlungen getrennt ist. Seine Interpretation hängt von Konventionen ab, die allerdings im Gegensatz zu direkten Sprechhandlungen selten ausschließlich symbolische Verfahren hervorrufen. In den meisten Fällen lösen Sprechpausen auch ein von Keller definiertes symptomatisches Interpretationsverfahren aus, das zu indirekten Schlussfolgerungen über die Kommunikationsabsichten der Sprecher führt.
Bibliografia
Auer, Peter. Sprachliche Interaktion. Eine Einführung anhand von 22 Klassikern. Niemeyer, 1999.
Austin, John L. How to do things with words. The William James Lectures delivered at Harvard University in 1955. Clarendon Press, 1962.
Ephratt, Michal. “The functions of silence”. Journal of Pragmatics 40, 2008, S. 1909‒1938.
Grimwood, Tom, u. Paul K. Miller. “How to Do Things without Words”. J.L. Austin on Language, hrsg. von Brien Garvey, Palgrave Macmillan, 2014, S. 70-85.
Jaszczołt, Katarzyna. “Pomiędzy semantyką a pragmatyką”. Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, hrsg. von Piotr Stalmaszczyk, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2006, S. 131-154.
Jaworski, Adam. “Silence and small talk”. Small Talk, hrsg. von Justine Coupland, Pearson Education, 2000, S. 110-132.
Keller, Rudi. Zeichentheorie. Zu einer Theorie semiotischen Wissens. Francke, 1995.
Klein, Josef. “Sprache in der Politik”. Handbuch Pragmatik, hrsg. von Fank Liedtke und Astrid Tuchen, J.B. Metzler Verlag, 2018, S. 358-369.
Kurzon, Dennis. Discourse of Silence. John Benjamins, 1998.
Levinson, Steven C.. Pragmatik. Niemeyer, 20003.
Nakane, Ikuko. “The role of silence in interpreted police interviews”. Journal of Pragmatics 43, 2011, S. 2317-2330.
Pietikäinen, Kaisa S. “Silence that speaks: The local inferences of withholding a response in intercultural couples’ conflicts”. Journal of Pragmatics 129, 2018, S. 76-89.
Recanati, François. Literal Meaning. Cambridge University Press, 2004.
Sadigh, Parvin. „Allein zwischen Tradition und wahrem Leben“. Zeit Online 28. September 2011, https://www.zeit.de/gesellschaft/familie/2011-09/migranten-jugendliche-bildung-integration/komplettansicht. Abruf am 31.05.2020.
Saville-Troike, Muriel. “The place of silence in an integrated theory of communication”. Perspectives on Silence, hrsg. von Deborah Tannen und Muriel Saville-Troike. Ablex, 1985, S. 3-18.
Searle, John. Speech Acts. An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge University Press, 1969.
Searle, John. “Indirect speech acts”. Syntax & Semantics, vol. 3: Speech Acts, hrsg. von Peter Cole und Jerry L. Morgan. Academic Press, 1975, S. 59-82.
Searle, John. Intentionality. An Essay in the Philosophy of Mind. Cambridge University Press, 1983.
Searle, John. Minds, Brain, and Science. Harvard University Press, 1984.
Sifianou, Maria. “Silence and politeness”. Silence. Interdisciplinary Perspectives, hrsg. von Adam Jaworski. Mouton de Gruyter, 1997, S. 63-84.
Tiersma, Peter. “The language of silence”. Rutgers Law Review 48, 1995, S. 1-99.
Topczewska, Urszula. Konnotationen oder konventionelle Implikaturen? Peter Lang, 2012.
URL1 = YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=sjhF1GI9n8A. Abruf am 25.06.2020.
URL2 = YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=sjhF1GI9n8A. Abruf am 25.06.2020.
URL3 = Der Spiegel. https://www.spiegel.de/politik/justin-trudeau-ueber-donald-trump-das-lange- schweigen-a-4b2f0599-3a55-4707-b21a-4f31eb3d4558#. Abruf am 25.06.2020.
Watzlawick, Paul, u. Janet H. Beavin, Don D. Jackson. Pragmatics of Human Communication A Study of Interactional Patterns, Pathologies and Paradoxes. Norton, 1967.
Zifonun, Gisela, u. Ludger Hoffmann, Ursula Brausse, Bruno Strecker, Joachim Ballweg. Grammatik der deutschen Sprache, vol. 3. Mouton de Gruyter, 1997.
Copyright (c) 2021 Roczniki Humanistyczne
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.