Kilka uwag o przyszłości Europy w świetle prognoz demograficznych
Abstrakt
Artykuł został oparty głównie na wynikach prognozy ludności świata opublikowanej przez ONZ w 2019 r. Dowodzą one, że w okresie do 2060 r. zaludnienie Europy zmniejszy się o 60 mln osób. Jest to zjawisko długotrwałe: między 1950 a 2100 r. nastąpi spadek udziału Europy w populacji całego globu z 22% do 6%. Główną jego przyczynę stanowi niski poziom dzietności, który nie zapewnia odtwarzania kolejnych generacji w niezmniejszających się rozmiarach. Inną ważną konsekwencją trwającej długo bardzo niskiej dzietności jest demograficzne starzenie się populacji, przejawiające się w odwróceniu proporcji liczebnych między grupą dzieci i młodzieży a grupą ludzi w starszym wieku na rzecz tej drugiej oraz silny spadek relacji liczbowej między grupą osób w wieku produkcyjnym a grupą osób w wieku poprodukcyjnym.
Depopulacja oraz silne zestarzenie się ludności stawia Europę w najmniej korzystniej sytuacji demograficznej wśród wszystkich kontynentów. Największy kontrast występuje w porównaniu z Afryką, której ludność będzie nadal silnie wzrastać, osiągając w 2100 r. 34% populacji świata (11% w 1950 r.), oraz gdzie zostanie zachowana przewaga liczebna dzieci i młodzieży nad osobami w wieku starszym.
Zmiany demograficzne w Europie będą istotnie zróżnicowane regionalnie. Względnie korzystna sytuacja wystąpi w Europie Zachodniej, na której obszarze liczba ludności nieznacznie się zwiększy (głównie dzięki imigracji), a dynamika starzenia się będzie umiarkowana, niekorzystna zaś w Europie Południowej i Europie Wschodniej, gdzie pojawi się silna depopulacja i silne tempo starzenia się.
Zdaniem autora prognozy ludnościowe w niedostatecznym stopniu uwzględniają potencjał migracyjny obszarów pozaeuropejskich, zwłaszcza Afryki, wynikający z gwałtownego przyrostu osób należących do młodych grup tzw. wieku produkcyjnego. Można bowiem oczekiwać, że znaczna część tego potencjału podejmie próby emigracji, skierowanej przede wszystkim w stronę Europy. To zaś spowoduje zapewne istotny wzrost udziału ludności muzułmańskiej w populacji większości krajów europejskich, wystawiając na trudną próbę stosunki międzykulturowe w tych krajach.
Bibliografia
Anacka, Marta, i Marek Okólski. 2018. „Przyszłość migracji i sposoby jej przewidywania”. W: 25 wykładów o migracjach, red. Magdalena Lesińska i Marek Okólski, 142-154. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Eurostat. 2019. “People in the UE – population projection”. Statistics Explained. 18.11.2019. https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/.
Okólski, Marek, i Agnieszka Fihel. 2012. Demografia, Współczesne zjawiska i teorie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Pew 2017. “Europe’s Growing Muslim Population”. Pew Research Center. 29.11.2017.
UN 2017. World Population Prospects — the 2017 Revision. Methodology of the United Nations Population Estimates and Projections. New York: United Nations.
UN 2019a. World Population Prospects 2019. Volume I: Comprehensive Tables. New York: United Nations.
UN 2019b. World Population Prospects 2019: Data Booklet. New York: United Nations.