Kształtowanie się tureckiej tożsamości kulturowej po reformach Kemala Mustafy Atatürka
Abstrakt
Republika Turcji powstała w 1923 r. i stała się nowym tworem państwowym odrzucającym przeszłość osmańską. Podstawową kategorią stał się jednolity naród – przeciwieństwo wieloetnicznego społeczeństwa Imperium Osmańskiego, w którym istotna była przynależność do ummy muzułmańskiej a nie do narodu. Całkowite zmodernizowanie, wg założyciela i reformatora nowej Turcji – Atatürka, mogło dokonać się tylko poprzez reformy inspirowane osiągnięciami cywilizacji europejskiej. W pierwszych latach wprowadzono wiele zmian, które miały przebudować państwo na wzór europejski. Wśród głównych nurtów należy wyróżnić laicyzm usuwający religię ze sfery publicznej w celu otwarcia społeczeństwa na nowoczesne rozwiązania. Widoczne są trzy nurty kształtujące tożsamość Turków: turecki (przedislamski), muzułmański i nacjonalistyczny. Wskazuje to na złożoność tożsamości mieszkańców, którzy czują się jednocześnie Turkami i muzułmanami. Rodzi się pytanie o ich przynależność cywilizacyjną ze względu na to, że przyjęli wiele z cywilizacji europejskiej przy jednoczesnym kultywowaniu dawnych praktyk i podtrzymywaniu wartości wyrastających z islamu. Dziś coraz bardziej widoczne jest odnawianie się islamu, co wskazuje na powierzchowność procesów laicyzacji stojących u podstaw tworzenia nowej Republiki Turcji.
Bibliografia
Ananicz, Szymon. Turcja i Armenia w cieniu Wielkiej Tragedii. https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/komentarze_167.pdf (dostęp: 07.01.2019).
Bilsel, Fatma. „Islam, modernity and politics of public realm of Turkey. The Kocatepe complex of Ankara. W Building as political act, redakcja Beth Young, Thomas Gelsanliter. Nowy Jork: Wydawnictwo ACSA, 1997.
Bromberek, Agata & Agata Wielgołaska. Turcja: półprzewodnik obyczajowy. Warszawa: Nowy Świat, 2011.
Chudziak, Mateusz. „Atatürk fantazmatyzowany. Ludowe wyobrażenia o założycielu Republiki Tureckiej”. Sensus Historiae 21, nr 4(2015): 153-170.
Chudziak, Mateusz. Pucz jako mit założycielski. Filary ideologiczne nowej Turcji. Warszawa: Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, 2017.
De Mattei, Roberto. Turcja w Europie. Tłumaczyła Katarzyna Piekarz. Kraków: Stowarzyszenie Kultury Chrześcijańskiej, 2009.
Dyczewski, Leon. Kultura polska w procesie przemian. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1993.
Ersan, Gökhan. „Secularism, Islamism, Emblemata: The Visual Discourse of Progress in Turkey”. Design Issues 23, nr 2 (2007): 66-82.
Falski, Jacek. „Zderzenie państwa świeckiego z państwem wyznaniowym. Turecki spór o laickość”. W Państwo wyznaniowe. Doktryna, prawo i praktyka, redakcja Jarosław Szymanek. Warszawa: Elipsa Dom Wydawniczy, 2011.
Golka, Marian. Cywilizacja współczesna i globalne problemy. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2012.
Huntington, Samuel. Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego. Tłumaczyła Hanna Jankowska. Warszawa: Wydawnictwo Literackie Muza SA, 2008.
Kałużyński, Stanisław. Tradycje i legendy ludów tureckich. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1986.
Karbowska, Agata. Kultura strategiczna Turcji za czasów Atatürka. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2017.
Kołodziejczyk, Dariusz. Turcja. Warszawa: Wydawnictwo Trio: Collegium Civitas, 2011.
Koneczny, Feliks. O wielości cywilizacyj, Komorów: Wydawnictwo Antyk Marcin Dybowski, 1995.
Lewis, Bernard. Narodziny nowoczesnej Turcji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972.
Łątka, Jerzy. Atatürk: twórca nowoczesnej Turcji. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2016.
Matusiak, Marek. Wielki skok: Turcja pod wodzą Erdoğana. Warszawa: Wydawnictwo Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, 2015.
Orhan, Ebru. Tureckie media za rządów Recepa Tayyipa Erdoǧana (2003-2014). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2017.
Piotrowski, Stanisław. Tureckie blaski i cienie. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1975.
Reychman, Jan. Historia Turcji. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973.
Rusiński, Mikołaj. Turcja – na wschód od Europy, na zachód od Azji. W Bliski Wschód w XXI wieku. Polityka – Społeczeństwo – Zmiana, redakcja Joanna Piechowiak-Lamparska, 29-40. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2014.
Shaw Stanford i Ezel. Historia Imperium Osmańskiego i Republiki Tureckiej. T. 2: 1808-1975. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2012.
Stirling, Paul. „Social ranking in Turkish village”. The British Journal of Sociology 4, nr 1(1953): 31-44.
Sulkowski, Mariusz. „Świeckość, wolność religijna i prawa człowieka jako fundamenty demokracji liberalnej – percepcja w chrześcijaństwie i islamie”. W Implementacja zasad religijnych w sferze politycznej, redakcja Ryszard Michalak. Zielona Góra: Wydawnictwo Morpho, 2016.
Szymański, Adam. Między islamem a kemalizmem: problem demokracji w Turcji. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2008.
Szymański, Adam. „Turcja jako pomost między Wschodem a Zachodem?”. W Wschód w globalnej i regionalnej polityce międzynarodowej, redakcja Adam Bartnicki. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2009.
Toynbee, Arnold. Studium historii. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2000.
Troński, Bronisław. Turcja bez tajemnic. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1981.
Yıldırım, Magdalena. Życie codzienne w Stambule. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2014.
Yocum, Glenn. „Notes on an Easter Ramadan”. Journal of the American Academy of Religion 60, nr 2(1992): 201-230
Zürcher, Erik. Turcja: od sułtanatu do współczesności. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2013.