Pragmatyczny wymiar tak zwanej tezy Clifforda
Abstrakt
Celem artykułu jest analiza etycznej wersji ewidencjalizmu XIX-wiecznego matematyka i filozofa W.K. Clifforda i obrona go przed zarzutami formułowanymi przez pragmatystów. Znana teza Clifforda brzmi: „Zawsze, wszędzie i bez względu na osobę niesłusznie jest żywić przekonania oparte na niedostatecznym świadectwie”. Argumentacja Clifforda na rzecz tej tezy, wpisująca się zasadniczo w XIX-wieczny program pozytywistycznej epistemologii, świadomie uwzględniała elementy pragmatyczne, wykluczające jej przesadnie radykalne odczytanie i krytykę. Okazuje się też, że współczesne koncepcje pragmatyczne właściwie wspierają normatywne intuicje, kryjące się za programem „etyki przekonań”, zaproponowanym przez Clifforda prawie 150 lat temu. Te ostatnie obejmują twierdzenie o normatywnych-etycznych podstawach epistemologii.
Bibliografia
Amesbury, Richard. 2008. „The Virtues of Belief: Towards a Non-Evidentialist Ethics of Belief Formation”. International Journal for Philosophy of Religion 63, no. 1: 25–37.
Audi, Robert. 2008. „The Ethics of Belief: Doxastic Self-control and Intellectual Virtue”. Synthese 161, no, 3: 403-418. DOI: https://doi.org/10.1007/s11229-006-9092-2.
Bocheński, Józef Maria Ignacy. 1992. Sto zabobonów. Kraków: Wydawnictwo Philed.
Bocheński, Józef Maria Ignacy. 1993. Zarys historii filozofii, Kraków: Wydawnictwo Philed.
Chisholm, Roderick. 1956. „Epistemic Statements and the Ethics of Belief”. Philosophy and Phenomenologial Research 16, no. 4: 447–460. DOI: https://doi.org/10.2307/2104247
Christian, R.A. 2009. „Restricting the Scope of the Ethics of Belief: Haack’s Alternative to Clifford and James”. Journal of the American Academy of Religion 77, no. 3: 461–493. DOI: https://doi.org/10.1093/jaarel/lfp037.
Clifford, William Kingdon. 1999. The Ethics of Belief and Other Essays. Introduction by Timothy Madigan. New York: Prometheus.
Clifford, William Kingdon. 2017. „Etyka przekonań”. Tłum. Marta Dubowska i Adam Dyrda. ER(R)GO. Teoria–Literatura–Kultura nr 2 (35): 169–190.
Code, Lorraine. 1987. Epistemic Responsibility. Albany: University Press of New England.
Dubowska, Marta, i Adam Dyrda. 2017. „Jakim prawem toną statki: rzecz o Etyce przekonań W.K. Clifforda”. ER(R)GO Teoria–Literatura–Kultura nr 2 (35): 147–166
Feldman, Richard, i Ted Warfield (red.). 2010. Disagreement. Oxford: Oxford University Press.
Firth, Roderick. 1981. „Epistemic Merit, Intrinsic and Instrumental”. Proceedings and Addresses of the American Philosophical Association 55, no. 1: 5–23.
Flanagan, Owen. 1982. „Quinean Ethics”. Ethics 93, no. 1: 56–74. DOI: https://doi.org/10.1086/292405
Galewicz, Włodzimierz. 2007. Studia z etyki przekonań. Kraków: Universitas.
Goldman, Alvin. 2010. „Epistemic Relativism and Reasonable Disagreement”. W: Disagreement, red. Richard Feldman i Ted Warfield, 187–215. Oxford: Oxford University Press.
Haack, Susan. 1997. „The Ethics of Belief Reconsidered”. W: The Philosophy of Roderick M. Chisholm, red. Lewis Edwin Hahn, 192–144. Chicago and La Salle, IL: Open Court.
Haack, Susan. 2009. „The Meaning of Pragmatism: The Ethics of Terminology and the Language of Philosophy”. Teorema 27, no. 3: 9–29.
Hare, Richard. 2015. „Thickening Holistic Pragmatism”. W: Richard Hare. Pragmatism with Purpose: Selected Writings, red. Douglas R. Anderson Steven A. Miller i Joseph Palencik, 132–151. New York: Fordham University Press.
James, William. 1911. Pragmatyzm. Tłum. Władysław M. Kozłowski. Warszawa: Księgarnia E. Wende i S-ka.
James, William. 1996. Prawo do wiary. Tłum. Adam Grobler, wprowadzenie Włodzimierz Galewicz. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Kauber, Peter. 1974. „The Foundations of James’s Ethics of Belief”. Ethics 4, no. 2: 151–166. DOI: https://doi.org/10.1086/291913.
Lewis, Clarence Irving. 1970. „The Pragmatic Conception of the A Priori”. W: Clarence Irving Lewis. Collected Papers of Clarence Irving Lewis, 231–239. Stanford, CA: Stanford University Press.
Locke, John. 1934. An Essay Concerning Human Understanding, red. A.S. Pringle-Pattison. Oxford: Clarendon Press.
Madigan, Timothy. 1997. „Ethics and Evidentialism: W.K. Clifford and the Ethics of Belief”. The Journal for the Critical Study of Religion, Ethics and Society 2: 9–18.
Madigan, Timothy. 2009. Clifford and ‘the Ethics of Belief. Cambridge: Cambridge Scholars.
Milton, John. 1838. „Aeropagitica”. W: John Milton. The Prose Works of John Milton With an Introductory Review by Robert Fletcher. London: W. Ball.
Nottelmann, Nikolaj, i Patrick Fessenbecker. 2020. „Honesty and Inquiry: W.K. Clifford’s Ethics of Belief”. British Journal for the History of Philosophy 28, no. 4: 797–818. DOI: https://doi.org/10.1080/09608788.2019.1655389.
Pappas, Geroge. 2014. „Internalist vs. Externalist Conceptions of Epistemic Justification”. W: The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2017 Edition), red. Edward N. Zalta. https://plato.stanford.edu/archives/fall2017/entries/justep-intext/. Dostęp 15.05.2022.
Peirce, Charles Sanders. 1868. „Some Consequences of Four Incapacities”. Journal of Speculative Philosophy 2, no. 3: 140-157.
Quine, Willard Van Orman. 1969. Dwa dogmaty empiryzmu. W: Willard Van Orman Quine, Z punktu widzenia logiki. Tł. Barbara Stanosz, 35–70. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe [PWN].
Rojt, Ebenzer. 2019. „Hegel, planety i powiedzenie ‘Tym gorzej dla faktów’”: Blog filozoficzny „Kompromitacje”. http://kompromitacje.blogspot.com/2021/05/hegel-planety-tym-gorzej-dla-faktow.html. Dostęp 15.05.2022.
Russell, Bertrand. 1948. Human Knowledge: Its Scope and Limits. New York: Allen & Unwin.
Szubka, Tadeusz. 2012. Neopragmatyzm. Toruń: Wydawnictwo UMK.
Van Inwagen, Peter. 2009. „Zawsze, wszędzie i bez względu na osobę niesłusznie jest żywić przekonania oparte na niedostatecznym świadectwie”. Tłum. Joanna Klara Teske. Roczniki Filozoficzne 57, nr 2: 173–192. https://www.jstor.org/stable/43408857.
White, Morton Gabriel. 1981. What Is and What Ought to be Done? An Essay on Ethics and Ontology. Oxford: Oxford University Press.
White, Morton Gabriel. 2001. A Philosophy of Culture: The Scope of Holistic Pragmatism, Princeton and Oxford: Princeton University Press.
Wittgenstein, Ludwig. 1993. O pewności. Tłum. Małgorzata Sady i Wojciech Sady. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Wood, Allen. 2002. Unsettling Obligations: Essays on Reason, Reality and the Ethics of Belief. Stanford, CA: CTR FOR STUDY OF LANG & INFO.
Wood, Allen. 2008. „The Duty to Believe According to the Evidence”. International Journal for Philosophy of Religion 63, no. 1: 7-24. https://www.jstor.org/stable/27646253.
Zamulinski, Brian. 2008. „Christianity and the Ethics of Belief”. Religious Studies 44, no. 3: 333–346. DOI: https://doi.org/10.1017/S0034412508009426.
Copyright (c) 2022 Roczniki Filozoficzne
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.