Jakim rodzajem wnioskowania jest według Arystotelesa argumentacja przez przykład (paradeigma)?
Abstrakt
Argumentem indukcyjnym w retoryce jest paradygmat (przykład); paradygmat jednak nie polega na przechodzeniu od wielu szczegółowych przypadków do pewnego uogólnienia, czyli uniwersalizacji wszystkich poszczególnych przypadków — jak normalnie w argumentacji z indukcji — lecz jest przejściem od jednego szczegółu do szczegółu innego, podobnego, przy czym wymaganym warunkiem jest to, że jeden i drugi konkretny przypadek należą do tego samego rodzaju. Paradygmat zatem nie jest indukcją w znaczeniu ścisłym, ale wydaje się bardziej spełniać warunki analogii. W artykule zostaje sformułowana teza, że u Arystotelesa występują trzy rodzaje wnioskowań: dedukcja, indukcja i wnioskowanie z przykładu; dla zaprezentowania specyfiki wnioskowania przez paradygmat są także analizowane różne typy wnioskowań, tzn. sylogizm apodeiktyczny, dialektyczny, indukcyjny, aby na tym tle wykazać odrębność wnioskowań przez paradygmat, które wydają się być pewnym rodzajem analogii.
Prezentowany więc artykuł jest próbą podania charakterystyki i specyfiki argumentacji przez paradygmat u Arystotelesa w świetle jego Retoryki oraz pism logicznych (Analityki I i Analityki II, Topiki, O dowodach sofistycznych).
Bibliografia
Achmanow, Aleksander. 1965. Logika Arystotelesa. Przeł. Andrzej Zabłudowski i Barbara Stanosz. Warszawa: PWN, 1965.
Aubenque, Pierre. 2010. „Powstanie pseudo-Arystotelesowskiej teorii analogii bytu”. Przeł. Tomasz Bartel, Jan Bigaj, Seweryn Blandzi, Danilo Facca. Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej 55: 293–306.
Bartha, Paul. 2019. „Analogy and Analogical Reasoning”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2019 Edition), red. Edward N. Zalta. Dostęp 24.04.2020. https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/reasoning-analogy/.
Biegański, Władysław. 1909. Wnioskowanie z analogii. Lwów: Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Filozoficznego.
Grimaldi, William M.A. 1972. Studies in the Philosophy of Aristotle’s Rhetoric. „Hermes” Einzelschrift 25. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag.
Groarke, Louis. 2009. An Aristotelian Account of Induction. Creating Something from Nothing. Montreal: McGill — Queen’s University Press.
Hacking, Ian. 2013. „What Logic Did to Rhetoric”. Journal of Cognition and Culture 13, no. 5: 419–436.
Kwiatkowski, Tadeusz. 1969. Poznanie naukowe u Arystotelesa. Warszawa: PWN, 1969.
Lechniak, Marek, i Andrzej Stefańczyk. 2019. „Argumentation Strategies in Aristotle’s Theory of Rhetoric: The Apparent Enthymeme and the Refutative Enthymeme”. Studia Semiotyczne — English Supplement 30: 129–150.
Mortimer, Halina. Logika indukcji. Warszawa: PWN, 1982.
Rapp, Christof. „Aristotle’s Rhetoric”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2010 Edition), red. Edward N. Zalta. Dostęp 24.04.2020. https://plato.stanford.edu/archives/spr2010/entries/aristotle-rhetoric/.
de Rijk, L[ambertus] M[arie]. 2002. Aristotle: Semantics and Ontology. Vol.1. Leiden, Boston, Köln: Brill.
Ross, William David. 1959. Aristotle. New York: Meridian Books, 1959.
Skwara, Marek. 1994. „O Arystotelesowskiej teorii dowodzenia retorycznego”. Pamiętnik Literacki 84, nr 4: 130–152.
Sprute, Jürgen. 1982. Die Enthymemtheorie der aristotelischen Rhetorik. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.
Stefańczyk, Andrzej. 2000. „Pisteis w argumentacji retorycznej u Arystotelesa”. Roczniki Humanistyczne 48, z. 3: 21–32.
Stefańczyk, Andrzej. 1996. „Teoretyczne założenia ‘Retoryki’ Arystotelesa”. W: Retoryka antyczna i jej dziedzictwo, red. Jerzy Axer, 35–49. Warszawa: Polskie Towarzystwo. Filologiczne.
Ueberweg, Friedrich. 1865. System der Logik und Geschichte der logischen Lehren. Bonn: de Gruyter 1865.
Copyright (c) 2021 Roczniki Filozoficzne
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.